srednjovjekovna bosna

Srednjovjekovna Bosna

Muzi─Źka umjetnost i muzi─Źari bosanske vlastele

Me─Ĺu ostalim umjetnostima je i muzi─Źka, paralelno i u svjetovnom i duhovnom vidu, ispunjavala ┼żivot srdnjovjekovne Bosne. Njen ja─Źi V I zamah po─Źeo je, kako sa obrazovanjem oblasti krupnih velemo┼ża (Kosa─Źa, Pavlovi─ça i Zlatonosovi─ça) krajem XIV i po─Źetkom XV vijeka, koji su stvorili u svojim domenima dvorove koji su se u kulturnom pogledu takmi─Źili sa kraljevskim iz ku─çe Kotromani─ça, tako i sa pojavom gradskih naselja.

Bosanski feudalni svijet je prihvatio ritersko-dvorjansku kulturu kasnog srednjeg vijeka koju ÔÇťkarakteri┼íe te┼żnja da se ┼żivot uzdigne iznad realnosti svakida┼ínjice i da se dosledno stilizuje. Motivi politi─Źkog delovanja pojavljuju se kao slu┼żenje pravdi i vite┼íkom idealu, saobra─çaj sa ljudima zaodeva se formama etikecije i ceremonijala, ambijent se ispunjava sjajem i bogatstvom, umetno┼í─çu i lepotom.

Kraljevi i velemo┼że su se okru┼żili ne samo svijetom dvorjana, kancelara i diplomata, nego i artista-muzi─Źara za svoju zabavu i razonodu. Za njihovo postojanje znamo na osnovu odluka vije─ça Dubrova─Źke republike koja su ih darivala u novcu, tkaninama ili drugim poklonima, prilikom njihovih gostovanja u Dubrovniku o svetkovinama, osobito na dan sv. Vlaha, uz uobi─Źajenu formulu: ÔÇť[…] qui venerunt honoratum festum sancti Blasii […]ÔÇŁ.

U Dubrovniku su boravili muzi─Źari sa dvora Kotromani─ça i one vlastele (Kosa─Źa, Pavlovi─ça i Zlatonosovi─ça), ─Źiji je odnos sa Dubrovnikom i ina─Źe bio pro┼żet jakim politi─Źko-ekonomskim vezama, te turskih vojskovodakraji┼ínika i prije kona─Źnog osvajanja Bosne. ─îesto se pominju frula┼íi (piffari), truba─Źi (sonatores, tubete), gajda┼íi (campognatores), dobo┼íari (gnacharini) i lautiste (lautarii).

Vjerovatno su najve─çi domet artisti─Źkog izraza postigli muzi─Źari hercega Stefana Vuk─Źi─ça-Kosa─Źe. U njegovom testamentu od 5. juna 1466. godine spominje se i ÔÇťjedan organi─ç s cjevmi od srebra”, male ru─Źne orgulje (portativ), jedan od najslo┼żenijih muzi─Źkih instrumenata, vrlo popularan na evropskim plemi─çkim dvorovima. Najra┼íireniji muzi─Źki instrumenat bile su (po svoj prilici) gusle, iako im najraniji pomen poti─Źe tek od putopisca Benedikta Kuripe┼íi─ça iz prve polovine XVI stolje─ça.

U dubrova─Źkim dokumentima bosanski muzi─Źari se navode pod imenom velemo┼że kome su pripadali, te nas to upu─çuje na zaklju─Źak da se radilo o profesionalnim artistima, ─Źija je umjetnost bila vezana za plemi─çke dvorove i njihove muzi─Źke kapele. Mogli su nastupati u malom broju, pa sve do ─Źitave dru┼żine (societas). U izvorima nema podataka postojanju ┼żenskih ─Źlanova muzi─Źkih trupa, kao ni o feudalcima – mecenama bosanske umjetnosti

Li─Źnosti srednjovjekovnih bosanskih artista su nam nepoznate. Koliko su to bili doma─çi ljudi a koliko putuju─çi stranci, koji su kroz muziku nalazili uhljebljenje, ne mo┼żemo ni┼íta re─çi.

Pored toga ┼íto su bosanski feudalci dr┼żali na dvorovima svoje muzi─Źke grupe, znali su im i dubrova─Źki svira─Źi biti ─Źesti gosti. Oni su dolazili bilo po pozivu bosanske vlastele, ili po nalogu dubrova─Źke vlade koja ih je slala zajedno sa poslanicima na razne svadbarske sve─Źanosti (kralja Tvrtka II 1428. godine, kralja Stefana Toma┼ía 1446. godine, hercega Stefana i njegovih sinova 1455. godine, vojvode Ivani┼ía Pavlovi─ça 1449. i njegovog brata Petra 1455. godine), da bi pridobila naklonost za neki svoj dobar posao kod uticajnog feudalnog svijeta. Rekli bismo, muzika u slu┼żbi diplomatije. Me─Ĺu dubrova─Źkim muzi─Źarima spominju se i ┼żene-frula┼íice na svadbi hercegovog sina Vladislava u jesen 1455. godine: “de mittendo ad nuptias Vladissaui … duos tubicines et tres tubicinas”.

Muzi─Źari nisu zabavljali samo vlastelu. Oni se sre─çu i u bosanskim gradovima XV stolje─ça, gdje se ra─Ĺalo jedno novo, gra─Ĺansko dru┼ítvo od stranaca Dubrov─Źana i Sasa, te doma─çih ljudi. Oboga─çeno rudarstvom, trgovinom i zanatstvom, gra─Ĺanstvo je osje─çalo potrebu za razvijenijim oblikom zabave.

U znamenitom gradu Srebrenici pominje se Radivoj Gruba─Źevi─ç, glumac i frula┼í u vremenu od 1431-1435. godine. Pominje se i neki Vukosav Kukovi─ç, svira─Ź (piffarus), koji je 1446. godine bio oplja─Źkan u Breznici kod Pive. Me─Ĺutim, muzi─Źari u gradovima su manje poznati, jer nisu bili stalno okupljeni kao artisti kralja i velemo┼ża.

Uporedo sa muzikom na feudalnim dvorovima vladara i plemstva, te u gradovima, njegovana je i duhovna muzika kao dio liturgijskog obreda u bogomoljama razli─Źitih vjeroispovijesti. Ona je u pravoslavnim i katoli─Źkim crkvama, manastirima i samostanima i u kapelama plemi─çkih dvorova odgovarala duhu onovremene crkvene muzike. Muzi─Źko stvarala┼ítvo samostalne bosanske crkve je jo┼í jedno u nizu nepoznanica bogumilskog problema.

Forme ┼żivljenja sela uop┼íte su nam u velikoj mjeri nepoznate, s obzirom na karakter i sa─Źuvanost gra─Ĺe. ┼áto se ti─Źe muzike, pretpostavljamo da se muziciralo i pjevalo o svadbama, zimskim posijelima, poljskim radovima […].

Kroz ovaj kratak pregled muzi─Źkog ┼żivota srednjovjekovne Bosne poku┼íali smo nazrijeti cjelinu jednog potpunijeg vida ─Źovjekovog ┼żivljenja na ovom tlu.

( Boris Nilevi─ç, PRILOG MUZI─îKOM ┼ŻIVOTU SREDNJOVJEKOVNE BOSNE)