srednjovjekovna bosna

Srednjovjekovna Bosna

Dubrova─Źke kolonije u Bosni

Dubrova─Źka djelatnost u Bosni nije se ograni─Źavala samo na to da pojedina─Źno ili zajedni─Źki odlaze povremeno u Bosnu i obavljaju svoje trgova─Źke poslove. Neki od njih su se zbog svojih poslova vezali za neki trg ili rudnik, tako da su se na njemu zadr┼żavali du┼że ili kra─çi vremenski period. Okupljanja Dubrov─Źana na jednom mjestu postepeno su dovela do osnivanja dubrova─Źkih naselja u Bosni.

Ve─ç u drugoj polovini XIV stolje─ça u Srebrenici se razvila jaka dubrova─Źka kolonija. Zna─Źaj ove kolonije ogleda se i u tome ┼íto je Dubrovnik postavljao u Srebrenici stalnog konzula, koji je bio starije┼íina kolonije, te obavljao niz poslova. Stalni konzul se tako─Ĺer nalazio i u Drijevima. U XV stolje─çu situacija se izmijenila. Priliv Dubrov─Źana bio je sve ve─çi, tako da je formiranje dubrova─Źkih kolonija uzelo puni zamah. Po┼íto se Dubrov─Źani ne nalaze samo u prolazu na odre─Ĺenom trgu ili u rudniku, ve─ç borave du┼że vrijeme, javila se potreba za imenovanje sudskih kolegija koji su sa konzulom na ─Źelu imali sudsku vlast nad ─Źlanovima kolonije.

Po─Źeci i razvoj dubrova─Źkih kolonija

Visoko je bilo bosanski trg na kome je najranije do┼ílo do formiranja duborva─Źke kolonije. Tu se Dubrov─Źani javljaju od 1382. godine, ali povremeno i u malom broju. Kao po─Źetak stvaranja ove dubrova─Źke kolonije treba uzeti godinu 1412., jer se od tada Dubrov─Źani nalaze u Visokom u sve ve─çem broju. Me─Ĺutim, dubrova─Źka kolonija u Visokom nije bila dugog vijeka, ve─ç od 1431. do┼ílo je do njenog opadanja, a nakon nekoliko godina i do izumiranja ove kolonije.

Proces nestanka dubrova─Źke kolonije u Visokom je veoma zanimljiv, jer je veliki broj njenih ─Źlanova pre┼íao u druga mjesta srednjovjekovne Bosne, a najvi┼íe njih u Fojnicu. Bilo je vi┼íe razloga koji su uzrokovali ovu pojavu. Glavni od njih je postojanje bogatih rudnika srebra u okolini Fojnice, koji su privla─Źili dubrova─Źke trgovce. Svakako su i upadi Osmanlija u srednju Bosnu doprinijeli da Visoko izgubi zna─Źaj trgova─Źkog mjesta.

Uporedo sa odumiranjem duborva─Źkog naselja u Visokom, do┼ílo je do osnivanja kolonije uz fojni─Źki rudnik. Od 1430. godine po─Źinje razvoj dubrova─Źke kolonije u Fojnici, kada je prvi put zabilje┼żeno djelovanje dubrova─Źkog suda. Od tog vremena raste broj Dubrov─Źana u Fojnici, te zbog toga dolazi i do potrebe za postavljanjem sudija i konzula, koji bi rje┼íavali nastale nesuglasice me─Ĺu dubrova─Źkim gra─Ĺanima u Fojnici. Na osnovu sa─Źuvanih podataka mo┼że se pratiti razvoj dubrova─Źke kolonije u Fojnici sve do 1450. godine, kada dolazi do zastoja.

Te┼íka vanjskopoliti─Źka situacija se odrazila na stanje u privredi na cjelokupnoj teritoriji bosanske dr┼żave, pa je tako dovela do stagnacije i u Fojnici. Mada je od sredine XV stolje─ça do┼ílo do opadanja i smanjenja dubrova─Źke kolonije u Fojnici, ona se odr┼żala sve do politi─Źkog sloma Bosanskog kraljevstva 1463. godine. U period izme─Ĺu 1430. i 1463. godiune dubrova─Źka kolonija u Fojnici je imala 365 ─Źlanova. Me─Ĺu njima je 44 Dubrov─Źana ┼żivjelo u Fojnici du┼żi vremenski period.

Osim toga utvr─Ĺeno je da je u Fojnici ┼żivio i radio 31 Dubrov─Źanin neprekidno du┼żi vremenski rok, ─Źak i preko 30 godina. Stoga nije iznena─Ĺuju─ça pojava da su neki u Fojnici ostali sve do svoje smrti, o ─Źemu nam svjedo─Źe njihovi testamenti.

U Kre┼íevu se tek od 1434. godine primje─çuje ve─çi broj Dubrov─Źana. Ve─çina njih se kra─çe vrijeme zadr┼żavala u Kre┼íevu, a samo dio njih je tu boravio nekoliko godina. Interesantno je da od 15 Dubrov─Źana koji du┼że vremena borave u Kre┼íevu, njih 12 su istovremeno ─Źlanovi kolonije u Fojnici. Stoga je boravak Dubrov─Źana u Kre┼íevu bio privremenog karaktera, zapravo kra─ça ili du┼ża posjeta rudniku u blizini Fojnice, radi obavljanja trgova─Źke djelatnosti.

Me─Ĺu trgovima isto─Źne Bosne dubrova─Źke kolonije su bile formirane samo u Fo─Źi i Bor─Źu. U Fo─Źi je ve─ç od 1402. godine bilo Dubrov─Źana, ali se tek od 1422. godine javljaju u ve─çem broju, a tu godinu mo┼żemo uzeti kao po─Źetnu godinu formiranja kolonije. Njen se razvoj mo┼że pratiti do 1448. godine, kada ona naglo i┼í─Źezava. U isto─Źnoj Bosni Dubrov─Źani se jo┼í mogu na─çi u Bor─Źu. Tu borave od 1423. godine. Me─Ĺutim, podaci o sudskim komisijama su zabilje┼żeni tek 1438. godine. Nakon toga rastao je broj Dubrov─Źana na ovom trgu, te se njihovo prisustvo mo┼że pratiti sve do 1450. godine. Zamiranje dubrova─Źkih kolonija po─Źelo je oko 1450. godine. Tokom vremena broj Dubrov─Źana se smanjivao, a glavni razlog tome je sve ve─ça opasnost Osmanlija, koji su u to vrijeme po─Źeli sticati upori┼íta na podru─Źju Bosne.