Categories
Srednji vijek

ULOGA AVARA U SEOBI SLAVENA: Ratovi za Bizantom i zauzimanje Balkana

Osvajanje i naseljavanje Balkana

            Posljednja faza u slavensko-bizantskim ratovima obuhvata prijelaz sa VI na VII stoljeće. U vrijeme dok su Slaveni nadirali u masama na Balkan, za Bizantsko carstvo je nastupio nešto povoljniji vanjskopolitički položaj. Naime, 591. godine završen je rat sa Perzijom na istoku, pa je car Mauricije mogao veliki dio vojske prebaciti u Europu za borbu protiv Slavena. Sljedeće 592. car Mauricije je poveo posljednji pokušaj Bizantinaca da zaustave pad Balkana u slavenske ruke. Sa prekidima Mauricijev rat je trajao deset godina i obilježen je promjenjivom srećom, a njegov ishod bio je sudbonosan.

            U vrijeme kada je Mauricije poveo rat protiv Slavena, Avari su ratovali na zapadu protiv Langobarda. Prvi pohod Bizantinaca na Slavene bio je uspješan – vojska predvođena vojskovođom Priskom odbacila je Slavene i čak je u nekoliko navrata Prisk prešao na drugu stranu Dunava. Bizantinci su redovno uzimali Slavene kao zarobljenike i pretvarali ih u robove. Na to su reagovali Avari, koji su se još uvijek smatrali vrhovnim gospodarima Slavena, pa su zaključili mir sa Langobardima i ušli u rat sa Bizantincima. Avarski napad bio je izuzetno jak, tako da su kroz Trakiju prošli sve do zidina Konstantinopolisa. Tu je došlo do sklapanja mira, kojeg su obje strane protumačile kao svoj diplomatski uspjeh – Bizantnci su ga vidjeli kao povratak na granice iz 582. godine, a Avari su ga tumačili kao bizantsko priznanje avarske vrhovne vlasti nad Balkanom.

Advertisements

            Riješivši spor sa Bizantincima, Avari su ponovo počeli ratovati na zapadu – sa Langobardima, Francima i Bavarcima. Slaveni su se ponovo našli sami protiv Bizanta, ali ovaj put su uspjeli da postignu uspjeh – porazili su Priska 595. godine. Bizantska vojska je sljedeće godine krenula direktno na avarsku zemlju. Avarski kagan je potom ponovo sklopio mir sa Langobardima i okrenuo se prema drugom neprijatelju. Avari i Slaveni su se nakon toga ponovo udružili i sljedeće 597. godine upali u Dalmaciju, a 599. u Trakiju. Međutim, njihovu savezničku vojsku tada pogađa kuga, što odlično koriste Bizantinci. Avari i Slaveni su se morali povući nazad preko Dunava, a Bizantinci su krenuli za njima. Uspjeli su da ih poraze 601. godine, ali su tada sami sebi presudili. Naime, car Mauricije je tražio da vojska ostane preko zime na slavenskoj teritoriji sa druge strane Dunava. To je izazvalo pobunu u vojsci, pa je Foka, vođa pobunjenika krenuo nazad prema Konstantinopolisu, zbacio cara Mauricija, sebe proglasio novim carem 602. godine i rat sa Slavenima je tako završen nepovoljno po Bizantsko carstvo.

            Unutrašnja kriza u carstvu omogućila je Slavenima da se početkom VII stoljeća bez otpora naseljavaju po Balkanu, a oni su to iskoristili na najbolji način. Prvih dvadesetak godina VII stoljeća obilježeno je masovnim slavenskim napadima na ključne bizantske centre na Balkanu. Na jadranskoj obali Slaveni su osvojili jedan od najvažnijih bizantskih gradova na Balkanu, Salonu, 615. godine, što se obično uzima kao definitivan kraj antičkog doba na Balkanu. Sedam godina kasnije su zauzeli Naronu, a sačuvala se samo nekolicina priobalnih i ostrvskih gradova. Uspjeli su Bizantinci odbraniti Solun iako su ga Slaveni nekoliko puta opsjedali i sa kopna i sa mora. Najsnažniji pokušaj je bio je 617. godine, kada su Slaveni koristili i opsadne sprave.

            Jedan od ključnih događaja u završnoj fazi slavenskog naseljavanja Balkana bila je 626. godina. Tada su Avari i Slaveni sklopili savez sa Perzijancima kako bi zajednički napali na Konstantinopolis. Plan je bio da Slaveni pređu na azijsku stranu i u svojim monoksilima prevezu perzijsku vojsku na europsko kopno, kako bi se perzijska vojska pridružila avarsko-slavenskoj vojsci od 80 000 ljudi. Međutim, Slavene je zaustavila bizantska mornarica, tako da je čitav plan propao. Avari su potom okrutno postupili prema Slavenima, što je kod ovih dodatno pojačalo želju za osamostaljenjem. U prilog Bizantincima je išlo i to što su se Avari u neredu povlačili. To su iskoristili Bizantinci pa žestoko udarili na Avare i nanijeli im velike gubitke. Time je avarska moć počela slabiti. Još od 623. alpski Slaveni ih nisu priznavali kao gospodare, a i Bugari su se oslobodili njihovog jarma. Tada se i balkanski Slaveni počinju oslobađati i samostalno formirati svoje zajednice po Balkanu.

            Kada su osvajanja završena, čitav Balkan je bio preplavljen Slavenima. U istočna područja su se naselili Timočani i Sjeverjani, te uz njih Bugari, koji su se vremenom stopili sa Slavenima. Zapadni dio poluostrva su pokrili Karantanci, Hrvati, Duljebi, Glamočani, Zahumljani, Neretljani, Travunjani, Dukljani i Srbi. Makedonske oblasti su zauzeli Brsjani, Sagudati i Draguviti, dok su Halkidik i današnje grčke oblasti prema Bosforu (Egejska Trakija) naselili Rinhini, Strumljani i Smoljani. Na jug u samu Grčku su se spustili Velegeziti, dok su čak do Peloponeza stigli Jezeriti i Milinzi.             Naseljavanje Balkana provodilo se kroz tri osnovna pravca. Jedan je vodio od Dunava dolinama Morave i Vardara u solunsku oblast, dakle prema Egejskom moru, tj. južni pravac. Drugi je vodio niz Dunav prema Crnom moru, dakle istočni pravac. Ova dva pravca su dalje omogućavala i put prema Konstantinopolisu. Treći pravac je preko Bosne vodio prema Jadranu, tj. zapadni pravac. Intenzitet slavenskog naseljavanja Balkana nije bio svugdje isti. Sjeverne, centralne i zapadne oblasti Balkana su Slaveni gusto naselili, ali kako se išlo prema jugu, broj Slavena bio je sve manji. To je pokazao i kasniji razvoj događaja, tako da su Slaveni u pomenutim oblastima asimilirali zatečeno stanovništvo, dok su na jugu, u Grčkoj, Grci asimilirali Slavene koji su tamo došli.

Ostavite komentar